PL EN
Wydawnictwo
WSGE
Wyższa Szkoła Gospodarki
Euroregionalnej
im. Alcide De Gasperi
KSIĄŻKA
 
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Praca konspiracyjna służb specjalnych, w tym wywiadów, stała się tematem licznych powieści i filmów sensacyjnych. Zarówno siatki, jak i afery szpiegowskie, przygody agentów i superagentów usiłujących wykraść lub w inny sposób pozyskać tajemnice innych państw, prawdziwe, czy też wymyślone według uznania autorów książek oraz scenarzystów filmów o tematyce szpiegowskiej, cieszą się dużym zainteresowaniem szerokiej publiczności. Pomimo nadmiaru literatury sensacyjnej, aktualny stan wiedzy historycznej na temat działalności i walki wywiadów jest bardzo ubogi. Należy zaznaczyć, iż archiwa służb specjalnych większości państw udostępniane są badaczom niechętnie i zazwyczaj z dużym opóźnieniem. W archiwach dyplomatycznych i wojskowych odnaleźć można wprawdzie wiele opracowań i ekspertyz na temat sytuacji gospodarczej, politycznej i militarnej innych, zwłaszcza sąsiednich państw, ale przede wszystkim brak w nich danych z zakresu zdobywania informacji przez służby specjalne i wywiady. Dlatego też działania owych służb pozostają długo tajemnicami, nigdy do końca niewyjaśnionymi, bywają też przedmiotem spekulacji i gier dziennikarskich oraz łowców sensacji. W efekcie wielu spraw zakulisowych, dotyczących historii najnowszej, ostatecznie nie wyjaśniono, a opublikowane dotąd prace poświęcone historii wywiadów 6 | WSGE SŁUŻBY SPECJALNE W SYSTEMIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA – zawierają wiele rozbieżności, przeinaczeń i niedomówień. Funkcjonowanie wielu państw jest uzależnione w dużej mierze od sprawnego działania służb specjalnych, których działalność związana jest ściśle z bezpieczeństwem każdego państwa i jednocześnie utożsamiana z niejawną sferą aktywności ludzkiej. Służby specjalne to nazwa instytucji, która prowadzi działania o charakterze niejawnym, tj. operacyjno-rozpoznawczym. Należy zaznaczyć, iż tym mianem określa się wywiad i kontrwywiad, których termin nie jest definiowany w literaturze przedmiotu. Termin ten charakteryzuje się tym, iż ustawodawstwa większości państw unikają nie tylko ścisłego definiowania, lecz nawet używania pojęcia „służby specjalne”. Pojęcie to, aczkolwiek ugruntowane mocno w języku potocznym, jak również używane w doktrynach i terminologii fachowej, nie występuje zaś w języku prawnym, czy w sformułowaniach aktów normatywnych. Głównym celem służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia zewnętrznego i wewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się czasami spod kontroli organów nadzorczych. Prowadzą one także działania poza swoim krajem, łamiąc nieraz prawo obcego (innego) państwa. Służby specjalne reżimów totalitarnych i państw niedemokratycznych stosują czasami techniki niedozwolone przez prawo ich państwa macierzystego, m.in.: szantaż, przekupstwo, nielegalny handel bronią i narkotykami oraz skrytobójstwo. Geneza polskiego wywiadu wojskowego sięga początków państwowości. Można nawet stwierdzić, iż jest równie długa, jak dzieje Polski. Pokazują one, że znaczenie polityczne i niepodległość w dużej mierze oparte były na silnej armii. Jej dowódcy (a nawet przywódcy państw), by podejmować kluczowe decyzje, starali się zapewnić sobie dostęp do odpowiednich informacji, które można było uzyskać jedynie w drodze działań wywiadowczych. Technika zdobywania tych informacji rozwijała się przez wieki, jednakże podstawowy cel pozostał niezmienny. Można określić gonastępująco: wiedzieć wcześniej i wiedzieć jak najwięcej przed podjęciem istotnych decyzji, a w razie możliwości podjąć próbę zapewnienia wpływu na decyzje lub działania podejmowane na wybranym obszarze swego zainteresowania. W latach 1939-1945 w środowiskach związanych z polskim rządem w Londynie pojawiło się szereg koncepcji programowych odnośnie przyszłości państwa polskiego po zakończeniu wojny. Były one po części kontynuacją prac z okresu międzywojennego, wiele jednak z nich zawierało nowe, niekiedy wielce oryginalne pomysły dotyczące sposobu, w jaki powinno być politycznie zorganizowane społeczeństwo w warunkach pokojowych. Jednak po zakończeniu działań wojennych Polska, decyzją wielkiej trójki, znalazła się (mimo narodowego sprzeciwu) w strefie wpływów radzieckich. W planach Stalina odgrywała ona bardzo ważną rolę, a początki jej uzależniania należy upatrywać jeszcze w latach wojny. Uzależnienie to dokonywało się ona w trzech płaszczyznach: państwowej, instytucjonalnej i personalnej. Jako punkt wyjściowy przy analizie planów radzieckich należy przyjąć memorandum Iwana Majskiego, opracowane w ramach Komisji Traktatów Pokojowych i Powojennego Ładu. Stwierdzono w nim m.in., że Celem ZSSR jest stworzenie niezależnej i żywotnej Polski, jednak nie jesteśmy zainteresowani w narodzeniu dużej nadmiernie silnej Polski. Z dywagacji I. Majskiego jasno wynika, że Polsce należy narzucić nowy ustrój – najlepiej socjalizm1 . Praktycznie już od 1943 r. większość decyzji w sprawie Polski zapadało w Moskwie, chociaż nie zawsze samodzielnie podejmował je J. Stalin. Często wypracowywano je w pionach policji (NKWD – NKGB), partyjnym, wojskowym i spraw zagranicznych2 . W tej sytuacji odrodzone Wojsko Polskie tworzono w warunkach uzależnienia od wschodniego sąsiada, tym bardziej, że najwyższe stanowiska w WP zajmowali oficerowie sowieccy.
 
REFERENCJE (84)
1.
Aleksandrowicz T. R., Analiza informacji w administracji i biznesie, Warszawa 1999.
 
2.
Andrew Ch., Tylko dla oczu prezydenta, Warszawa 1998.
 
3.
Berling Z., Wspomnienia, t. II, Warszawa 1990.
 
4.
Borowiecki R., Romanowska M., System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjność przedsiębiorstwa, Warszawa 2001.
 
5.
Carre J. L., Szpiegowanie jest zajęciem uniwersalnym, Warszawa 1999.
 
6.
Cenckiewicz S., Długie ramię Moskwy, Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943-1991, Poznań 2011.
 
7.
Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa, Józefów 2010.
 
8.
Ciborowski L., Przestrzenie informacyjne działań bojowych, T.1: Przestrzenie walki informacyjnej, Warszawa 1997.
 
9.
Ciborowski L., Ocena zagrożenia bezpieczeństwa RP, Warszawa 1995.
 
10.
Dubicki T., Nałęcz D., Stirling T., Polsko-brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej. T: Ustalenia Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej, Warszawa 2004.
 
11.
Dworecki S., Od konfliktu do wojny, Warszawa 1996.
 
12.
Dworecki S., Zagrożenia bezpieczeństwa państwa, Warszawa 2002.
 
13.
Encyklopedia szpiegostwa, Warszawa 1995.
 
14.
Frazik W., Kopka B., Majchrzak G., Dzieje aparatu represji w PRL 1944-1989. Stan badań, Warszawa 2004.
 
15.
Galicki Z., Status prawny służb specjalnych w wybranych państwach zachodnich, Warszawa 1996.
 
16.
Gasparski W., Decyzje i etyka w lobbingu i biznesie, Warszawa 2003.
 
17.
Grunberg K., Szpiedzy Stalina. Z dziejów wywiadu radzieckiego, Warszawa 1996.
 
18.
Grzegorowski Z., Służby specjalne a bezpieczeństwo państwa polskiego, Toruń 2013.
 
19.
Grzelak C., H. Stańczyk, S. Zwoliński, Bez możliwości wyboru. Wojsko Polskie na froncie wschodnim 1943-1945, Warszawa 1993.
 
20.
Hass L., Ambicje, rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984.
 
21.
Hitti P. K., Dzieje Arabów, Warszawa 1969.
 
22.
Hoc S., Zagadnienia odpowiedzialności karnej za szpiegostwo, Warszawa 1985.
 
23.
Jabłonowski M., Prochwicz J., Wywiad Korpusu Ochrony Pogranicza, Warszawa 2003/2004.
 
24.
Jaczyński S., Zygmunt Berling między sławą a potępieniem, Warszawa 1993.
 
25.
SŁUŻBY SPECJALNE W SYSTEMIE BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA – Rozdział 5 Jędrzejko M., Paszkowski M., Krogulski M., Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej (1989-2002), Warszawa 2002.
 
26.
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Służby specjalne RP. Prawne aspekty cywilnego nadzoru, Warszawa 1997.
 
27.
Kazimierski Z., Wojskowa Akademia Techniczna 1951-2001, Warszawa 2010.
 
28.
Kazimierski Z., Polski przemysł zbrojeniowy w latach 1945-1955, Warszawa 2005.
 
29.
Kessler R., CIA od środka, Warszawa 1994.
 
30.
Koch E. R., Sperber J., Infomafia, Gdynia 1995.
 
31.
Kopka B., Centrala „System represji w Polsce 1944-1950”, [dodatek historyczny IPN] „Nasz Dziennik”, 12/2008 (19).
 
32.
Kukułka J., Teoria stosunków międzynarodowych, Warszawa 2000.
 
33.
Kunikowski J., Armia w społeczeństwie demokratycznym, Warszawa 1997.
 
34.
Krasner S. D., Structural Causes and Regime Consequences. Regimes as Intervening Variabies, International Organizations 1982.
 
35.
Krwawicz M. N., Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Mówią Wieki, nr 9/1986.
 
36.
Krzeczunowicz A., Krok po kroku – polska droga do NATO, Kraków 1999.
 
37.
Libera B., Urzędnik i biznesmen w środowisku międzynarodowym. Wybrane aspekty pragmatyki zawodowej, Warszawa 2007.
 
38.
Lisiecki M., Kwiatkowska-Basałaj B., Pojęcie bezpieczeństwa oraz prognostyczny model jego zapewnienia, Kraków 2000.
 
39.
Lisiecki M, System bezpieczeństwa publicznego państwa.„Przegląd Policyjny”, nr 4, 1995.
 
40.
Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 2 i 3, Warszawa 1971.
 
41.
Majer P., Bezpieczeństwo wewnętrzne Polski w rozwoju dziejowym od X wieku do końca Polski Ludowej, Szczytno 2012.
 
42.
Majer P., Milicja obywatelska 1944-1957. Geneza, organizacja, działalność, miejsce w aparacie władzy, Olsztyn 2004.
 
43.
Marszałek A., Państwo w państwie, „Rzeczpospolita”, 1 II 1999.
 
44.
Misiuk A., Służby specjalne, Warszawa 1998.
 
45.
Misiuk A., Służby specjalne II Rzeczypospolitej, Warszawa 1998.
 
46.
Musiał F., Józef Oleksy i zagadka AWO „Dziennik Polski”, 29 czerwca 2007.
 
47.
Ney-Krwawicz M., Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Mówią wieki, nr 9/1986.
 
48.
Nowik G., Zanim złamano „ENIGMĘ”. Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicką Rosją 1918-1920, Warszawa 2004.
 
49.
Paprzycki L., Rau Z., Nowoczesne technologie i praca operacyjna, Warszawa 2009.
 
50.
Parzymiesa S., Zięba R., Instytucjonalizacja wielostronnej współpracy międzynarodowej w Europie, Warszawa 2004.
 
51.
Paździor M., Szmulik B., Instytucje bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2012.
 
52.
Pepłoński A., Organizacja Biura Wywiadowczego, Warszawa 1998.
 
53.
Pepłoński A., Wywiad w wojnie polsko-bolszewickiej (1919-1920), Warszawa 1999.
 
54.
Pepłoński A., Oddział II Sztabu Generalnego NDWP. Zarys organizacji i działalności(1919-1920), Warszawa 1994.
 
55.
Piotrowski P. (red)., Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. 2, 1956-1975, Warszawa 2006.
 
56.
Pióro T., Armia ze skazą, Warszawa 1994.
 
57.
Pipkin D. L., Bezpieczeństwo informacji, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 2002.
 
58.
Piotrowski P., Organizacja i dyslokacja Armii Czerwonej/Radzieckiej na terytorium Polski w latach 1944-1993, Warszawa 2009.
 
59.
Piotrowski P., Śląski Okręg Wojskowy. Przekształcenia organizacyjne 1945-1956, Warszawa 2003.
 
60.
Piotrowski P., W objęciach wielkiego brata. Sowieci w Polsce 1944-1993, Warszawa 2009.
 
61.
Polok M., Ochrona tajemnicy państwowej i tajemnicy służbowej w polskim systemie prawnym, Warszawa 2006.
 
62.
Siemiątkowski Z., Wywiad a władza. Wywiad cywilny w systemie sprawowania władzy politycznej PRL, Warszawa 2009.
 
63.
Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 1996, 2002, 2006.
 
64.
Sitek B., Problemy bezpieczeństwa antycznego Rzymu [w:] Bezpieczeństwo dużych i średnich aglomeracji z perspektywy europejskiej, red. M. Lisiecki, B. Sitek, Józefów 2011.
 
65.
Skorupka S., Auderska H., Lempicka Z., Słownik języka polskiego, Warszawa 1989.
 
66.
Skrzypek A., Mechanizmy uzależniania, stosunki polsko-radzieckie 1944-1957, Pułtusk 2002.
 
67.
Sobczak K., Lenino – Warszawa – Berlin, Warszawa 1988.
 
68.
Sun Tzu, Sztuka Wojny. Wydawnictwo Przedświt, Warszawa 1994.
 
69.
Suliński J., Kursowy system szkolenia oficerów Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego) WP w latach 1919-1945, Warszawa 2005.
 
70.
Starczewski M., Dywersja pozafrontowa, „Wrocławskie studia z dziejów najnowszych, Historia XC”, Wrocław 1992.
 
71.
Stary Testament, Poznań 1973.
 
72.
Tkaczew Wł., Organa Informacji Wojska Polskiego: 1943-1956, kontrwywiad wojskowy, Warszawa 2007.198 | WSGE.
 
73.
Tokarz W., Armia Królestwa Polskiego 1815-1830, Kraków 1986.
 
74.
Trejnis Z., Wojsko w systemie politycznym państwa, [w:] Homo politycus, [red. S. Filipowicz], Warszawa 1993.
 
75.
Wąsikiewicz J., Ochrona informacji niejawnych (tajemnicy państwowej i służbowej i innych tajemnic prawnie chronionych. [Materiał szkoleniowy – maszynopis], Warszawa 1999.
 
76.
Wilczyński W., Przełom ustrojowy 1989-2005, Poznań 2005.
 
77.
Winter P., Historia agenta o pseudonimie „Knaph”, „The Times” 2010-02-14 (sobota).
 
78.
Wildstein B., „Lista Wildsteina”, pod numerem: IPN BU 00612/2839 znajduje się Hieronim Wysocki; pod numerem IPN BU 00744/3; IPN BU 00249/397; IPN BU 001121/1022 znajduje się Wiesław Chrzanowski.
 
79.
Włodarkiewicz W., Wrzesień 1939 radzieckie zagrożenie Rzeczypospolitej, Warszawa 2005.
 
80.
Zalewski S., Służby specjalne w państwie demokratycznym, Warszawa 2002.
 
81.
Zalewski S., Nadzór nad służbami specjalnymi w systemie bezpieczeństwa państwa, praca studyjna, Warszawa 1998.
 
82.
Zięba R., Kategoria bezpieczeństwa w nauce o stosunkach międzynarodowych, Toruń 2005.
 
83.
Żebrowski A., Wywiad i kontrwywiad XXI wieku, Lublin 2010.
 
84.
Żukowski J., Spis agentury nierejestrowanej WSI, nr pisma PS/00-30/06 z 29.08.2006; http://chilka.blox.pl/html/131....
 
Journals System - logo
Scroll to top